Kort antwoord
AI-geletterdheid betekent dat de mensen in je bedrijf die met AI werken, genoeg weten om dat verstandig te doen: wat de tool doet, waar hij fouten maakt en wat de risico's zijn. Artikel 4 van de AI Act vraagt sinds 2 februari 2025 dat elk bedrijf dat AI gebruikt daar maatregelen voor neemt. Een cursus met certificaat is niet verplicht.
Dit artikel is praktische uitleg, geen juridisch advies. De wetteksten en de uitleg van de Europese Commissie zijn gecontroleerd op 31 oktober 2026.
Wat is AI-geletterdheid volgens de wet?
De AI Act (Verordening (EU) 2024/1689) definieert het in artikel 3, punt 56. Kort samengevat: de vaardigheden, kennis en het begrip waarmee mensen AI-systemen geïnformeerd kunnen inzetten, en zich bewust worden van de kansen, de risico's en de schade die AI kan veroorzaken. De volledige tekst staat op EUR-Lex.
Het gaat dus om meer dan knoppen kennen. Een medewerker die ChatGPT een klantmail laat schrijven, moet ook weten dat het model dingen kan verzinnen en welke gegevens er niet in horen.
Wat zegt artikel 4 van de AI Act?
Artikel 4 is in 2026 aangepast door de zogeheten Digital Omnibus, Verordening (EU) 2026/1744, die sinds eind juli 2026 geldt. Het verschil tussen de oude en de nieuwe tekst:
| Oorspronkelijke tekst (vanaf 2 februari 2025) | Na de Digital Omnibus (sinds eind juli 2026) | |
|---|---|---|
| De plicht | Maatregelen nemen om een toereikend niveau van AI-geletterdheid te waarborgen | Maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen |
| Niveau | Een toereikend niveau | Geen bepaald niveau verplicht |
| Voor wie | Personeel en anderen die namens jou AI gebruiken | Hetzelfde |
| Rol van de overheid | Niet in artikel 4 | De Commissie en de lidstaten ondersteunen bedrijven, met name kmo's, onder meer met praktische voorbeelden |
Wat gelijk blijft: je houdt rekening met de technische kennis, ervaring en opleiding van je mensen, met de situatie waarin de AI wordt gebruikt en met de mensen op wie de AI effect heeft. Een boekhouder die facturen laat uitlezen, heeft andere kennis nodig dan een recruiter die cv's laat beoordelen.
Geldt AI-geletterdheid ook als je alleen ChatGPT gebruikt?
Ja. De Europese Commissie geeft precies dat voorbeeld in haar vragen en antwoorden over AI-geletterdheid (gecontroleerd op 31 oktober 2026). Een bedrijf waarvan medewerkers ChatGPT gebruiken voor advertentieteksten of vertalingen, moet hen informeren over de risico's, zoals hallucinaties. Een hallucinatie is een antwoord van een AI-model dat overtuigend klinkt maar niet klopt.
Het geldt voor iedereen die een AI-systeem aanbiedt of gebruikt, ongeacht hoe riskant dat systeem is. Ook als je alleen mails laat sorteren of teksten laat voorbereiden.
Wat moet er volgens de Europese Commissie in zitten?
De Commissie noemt in haar vragen en antwoorden vier dingen die je minstens moet bekijken. Zo vul je die als kmo of mkb-bedrijf praktisch in:
| Wat de Commissie vraagt | Hoe je dat als klein bedrijf invult |
|---|---|
| Algemeen begrip van AI in je organisatie | Een korte uitleg: wat is AI, welke tools gebruiken we, wat kunnen ze en waar gaat het mis? |
| Je rol bepalen | Gebruik je alleen AI van anderen, of laat je iets bouwen dat onder je eigen naam draait? |
| Het risico van je AI-systemen | Per tool: wat moet een medewerker weten, en welke fouten kunnen gevolgen hebben? |
| Acties afgestemd op je mensen en de context | Meer uitleg voor wie met klant- of personeelsgegevens werkt, minder voor wie alleen teksten herschrijft |
Is een AI-training of certificaat verplicht?
Nee. Volgens de Commissie is er geen certificaat nodig. Je mag een intern overzicht bijhouden van trainingen en andere uitleg. Wel waarschuwt de Commissie dat alleen de handleiding laten lezen in veel gevallen niet genoeg is. Uitleg die past bij het werk van je mensen werkt beter.
Een eigen AI-officer of een apart bestuursorgaan is ook niet verplicht. Voor een klein bedrijf volstaan afspraken, een korte uitleg per tool en een A4'tje met wie wat heeft gehad. Die afspraken leg je vast in een AI-beleid; hoe je dat opstelt, lees je in AI-beleid opstellen.
Wie controleert dit, en wat gebeurt er als je niets doet?
Het toezicht ligt bij de nationale markttoezichthouders, niet bij het AI Office van de Europese Commissie. Volgens de Commissie beginnen zij vanaf 2 augustus 2026 met toezicht en handhaving. Sancties moeten in verhouding staan tot de overtreding. De Commissie noemt een sanctie waarschijnlijker als er een incident is gebeurd doordat medewerkers niet goed waren uitgelegd hoe ze met AI moesten werken.
Het grootste risico voor een klein bedrijf is dus een fout die een klant raakt. Een verzonnen antwoord in een klantmail, of persoonsgegevens in een gratis chatbot. Daar beschermt AI-geletterdheid je tegen.
Hoe regel je AI-geletterdheid in vijf stappen?
- Maak een lijst van je AI-toolsWelke tools en automatiseringen gebruik je, en wie werkt ermee?
- Bepaal per tool wat iemand moet wetenWat doet de tool, waar maakt hij fouten, welke gegevens gaan erin?
- Geef uitleg die past bij het werkDat hoeft geen lange cursus te zijn. Wie controleert wat de AI maakt, krijgt meer uitleg.
- Leg het vastWie heeft welke uitleg gehad, en wanneer? Een eenvoudig overzicht volstaat.
- Herhaal bij elke nieuwe toolKomt er iets bij, of verandert een tool, dan volgt een korte update.
Wat moet iemand weten die AI-werk controleert?
In veel automatiseringen die ik bouw, zit een mens die het laatste woord heeft. Die persoon moet weten waar de AI de mist in kan gaan. Juist daar is AI-geletterdheid concreet.
Bij Succesvol Leren zoekt een mailassistent in Trengo het beste antwoord uit ruim 450 standaardmails en schrijft er een concept bij in Larissa's toon. Larissa keurt elk concept goed of laat het aanpassen. Bij metaalbedrijf Almetaal wordt één mail in 2 minuten en 33 seconden zeven taken, met een conceptantwoord in Outlook dat een medewerker zelf verstuurt. Bij CrossJob stelt de AI per vacature de beste drie kandidaten voor, met een onderbouwing, en beslist een recruiter.
Wie zo'n concept goedkeurt, moet weten dat het er overtuigend uit kan zien en toch kan afwijken. Daarom hoort een korte uitleg bij elke oplevering: wat het systeem doet, waar het twijfelt en wanneer je ingrijpt. Wil je zo'n systeem met een mens erbij laten bouwen, kijk dan bij AI-mailassistent laten bouwen of AI-agent laten bouwen.
Waar kan je team AI leren?
Wil je het grondiger aanpakken, dan kan je team stap voor stap leren werken met AI en AI-automatisering bij De AI Academie, de Nederlandstalige opleiding die ik heb opgezet. Wat het verschil is tussen zelf leren en laten bouwen, lees je in AI-automatisering laten bouwen of zelf leren?
Daarnaast bouwde ik AuditAI, eigen software voor EU AI Act-compliance voor mkb en kmo, met een training AI-geletterdheid met certificaat. Dat certificaat is niet verplicht. Het is wel een handige vastlegging. Je vindt AuditAI op de homepage.
Hoe AI-geletterdheid past in de rest van de wet, met transparantie en hoog risico, lees je in AI Act voor mkb en kmo. Concrete instellingen voor ChatGPT staan in ChatGPT veilig gebruiken in je bedrijf.
Veelgestelde vragen
Wat is AI-geletterdheid?
AI-geletterdheid zijn de vaardigheden, kennis en het begrip waarmee mensen AI-systemen geïnformeerd kunnen gebruiken en zich bewust zijn van de kansen, risico's en mogelijke schade van AI. De AI Act definieert het in artikel 3, punt 56.
Sinds wanneer geldt de plicht voor AI-geletterdheid?
Artikel 4 van de AI Act geldt sinds 2 februari 2025. Sinds eind juli 2026 geldt de aangepaste tekst uit de Digital Omnibus: je neemt maatregelen om de AI-geletterdheid van je mensen te ondersteunen, zonder dat een bepaald niveau verplicht is. Toezicht en handhaving door nationale toezichthouders beginnen vanaf 2 augustus 2026.
Moet ik een AI-certificaat hebben voor mijn medewerkers?
Nee. Volgens de Europese Commissie is er geen certificaat nodig. Een intern overzicht van wie welke uitleg of training heeft gehad, volstaat.
Wie houdt toezicht op AI-geletterdheid?
De nationale markttoezichthouders in elk EU-land, niet het AI Office van de Europese Commissie. Volgens de Commissie beginnen zij vanaf 2 augustus 2026 met toezicht en handhaving, en moeten sancties in verhouding staan tot de overtreding.
Alles over AI-automatisering
- Wat kost AI-automatisering voor een mkb-bedrijf of kmo?
- Processen automatiseren: welke pak je als eerste aan?
- Is AI-automatisering AVG-proof? Hier let je op
- Wat is AI-automatisering? Uitleg met voorbeelden uit mkb en kmo
- AI-automatisering laten bouwen of zelf leren?
- AI Act voor mkb en kmo: wat moet je nu regelen?
- ChatGPT veilig gebruiken in je bedrijf: instellingen en abonnementen
- AI-beleid opstellen: zo maak je afspraken met je team
- Subsidies voor AI in Vlaanderen en Nederland: wat bestaat er nog?
Jurgen Claassens bouwt AI-automatiseringen voor ondernemers, mkb en kmo. Vijftien jaar operations bij Vattenfall, daarna mede-eigenaar van sales- en marketingbureaus. Bekijk zijn projecten.
